Nieuwe poging, oude truc: minister sluit PAS-route Lelystad Airport definitief

Lelystad Airport hoopte nog steeds dat zijn oude PAS-melding voor 45.000 vluchten alsnog gelegaliseerd zou worden. Dezelfde melding die SATL jaren geleden al als ondeugdelijk ontmaskerde, en die in 2022 al werd afgewezen. Follow the Money bracht het in kaart. Minister Van Essen van Landbouw en Natuur heeft die deur nu definitief dichtgedaan. Goed nieuws, maar het roept vooral één vraag op: waar haalt het vliegveld het lef vandaan?

Wat Follow the Money onthulde

Ties Joosten van Follow the Money, schreef op 4 november over hoe Lelystad Airport zijn plannen in tweeën knipte. Het vliegveld is gebouwd voor 45.000 vluchten per jaar, en deed voor dat aantal ooit een PAS-melding. Die melding werd in 2022 afgewezen. Daarna vroeg het voor 10.000 vluchten een gewone natuurvergunning aan, die er nog altijd niet is. Voor de overige 35.000 vluchten bleef het hopen dat de oude PAS-melding toch nog met terugwerkende kracht gelegaliseerd zou worden, in het kielzog van ruim drieduizend boeren en ondernemers die tussen 2015 en 2019 te goeder trouw investeerden.

Uit documenten die Mobilisation for the Environment via de Wet open overheid opvroeg, blijkt dat ambtenaren van het ministerie van Landbouw al in 2021 waarschuwden dat het vliegveld vooruitliep op legalisatie van zijn PAS-melding, en dat die route juridisch niet zou standhouden. In februari 2022 kreeg de luchthaven te horen dat de melding niet in aanmerking kwam. Het vliegveld bleef toch aandringen. Daar kwam in 2024 iets bij: onder minister Van der Wal moedigde het ministerie de luchthaven aan om eerst alleen vergunning te vragen voor 10.000 vluchten, en de rest via een aparte procedure te regelen. Dat opknippen noemen wij salamitactiek: je vraagt een klein plakje aan, terwijl iedereen weet dat de hele worst op tafel komt. Twee verschillende trucs dus, die samen één plan vormden. Nu zegt minister Van Essen het zonder omwegen: Lelystad Airport kan geen PAS-melder worden. Daarmee is die tweede helft van het plan van tafel.

De vraag kwam uit de Eerste Kamer

De aanleiding was een brief van de vaste Eerste Kamercommissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 16 september 2026 (kenmerk 182274). Senatoren vroegen of Lelystad Airport alsnog PAS-melder kon worden via het verificatieproces van het Programma Maatwerk PAS-melders dat dit najaar loopt, en of de minister expliciet wilde bevestigen dat hij niet meewerkt aan legalisatie via de PAS-route. In zijn antwoord van 6 oktober bevestigt de minister dat de luchthaven na de negatieve verificatie definitief geen PAS-melderstatus heeft, en dat zij via de gewone procedure een natuurvergunning moet zien te krijgen.

Déjà vu: dit hebben we eerder gezien

Voor wie het dossier volgt, is dit geen nieuws. Het is een herhaling. Lelystad Airport deed in 2016, 2018 en opnieuw in mei 2019 een PAS-melding voor 45.000 vluchten. De stikstofberekeningen kwamen zo laag uit dat een natuurvergunning niet nodig leek. SATL liet in 2019 zien dat die berekeningen niet klopten: stikstofbronnen ontbraken en er werd gerekend met aannames die de uitkomst kunstmatig omlaag drukten. In maart 2020 kregen we gelijk van het RIVM en de Commissie m.e.r. In maart 2022 volgde de officiële bevestiging: de melding was te rooskleurig. In plaats van onder de grens van 1 mol per hectare per jaar, waarvoor een melding volstond, kwam de stikstofneerslag op de zwaarst getroffen natuur uit op ruim 4 mol. Ruim vier keer de grens.

Op 23 juni 2020 deed SATL aangifte bij het Openbaar Ministerie van valsheid in geschrifte, misbruik van gezag en verduistering van bewijs, tegen topambtenaren, adviesbureaus en de leiding van de luchthaven. In juli 2022 startte het OM een strafrechtelijk onderzoek. Minister Van der Wal haalde Lelystad Airport in maart 2022 van de lijst van te legaliseren PAS-melders.

Waar halen ze het lef vandaan?

Een PAS-melding die op foute cijfers rust, waarvoor aangifte is gedaan en waarnaar het OM een strafrechtelijk onderzoek startte, wilde Lelystad Airport toch openhouden als achterdeur voor 35.000 extra vluchten. En dat terwijl de echte PAS-melders, boeren die wel te goeder trouw handelden, al jaren in onzekerheid zitten. Wie op die manier mee wil liften met hun legalisatie, laat zien hoe ver het vliegveld wil gaan om de natuurregels te ontlopen.

En nu?

De PAS-route is dicht. Wat overblijft is de gewone natuurvergunning voor 10.000 vluchten, en ook daar is de juridische vraag of het opknippen van een vliegveld voor 45.000 vluchten standhoudt. Minister Karremans zoekt intussen al naar een volgende uitweg, een “rekenkundige ondergrens” waaronder geen vergunning nodig zou zijn. SATL blijft het volgen, en blijft de feiten op tafel leggen.

Conclusie

We zijn blij dat minister Van Essen deze deur dichtgooit. Maar dat hij het opnieuw moest doen, zegt genoeg. Lelystad Airport zoekt geen oplossing voor zijn stikstofprobleem. Het zoekt een manier om eromheen te komen. Na tien jaar geitenpaadjes is het tijd dat het kabinet de conclusie trekt die de feiten al lang laten zien: dit vliegveld past niet binnen de regels.

Met dank aan Ties Joosten en Follow the Money voor hun onderzoek.

Bronnen